Bijgewerkt op . Elke wijziging zetten we ook in Wat verandert er.
In het kort
- Kerstarrest: op 24 december 2021 oordeelde de Hoge Raad dat box 3 sinds 2017 in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, als het veronderstelde rendement hoger is dan je echte rendement.
- 6 juni 2024: ook de wetten die daarna kwamen, lossen dat niet op. Toon je aan dat je echte rendement lager was, dan betaal je alleen daarover.
- 2017-2020: alleen wie op tijd bezwaar maakte of om vermindering vroeg, kan nog geld terugkrijgen. Zonder bezwaar krijg je niets, besliste de Hoge Raad op 25 juni 2026.
- 2021-2024: iedereen met box 3-inkomen mag tegenbewijs leveren met het formulier Opgaaf werkelijk rendement. Vanaf 2025 doe je dat in je aangifte.
- Bron: Hoge Raad, Staatsblad en Belastingdienst, gecontroleerd op 24 oktober 2026.
Wat besliste de Hoge Raad in het Kerstarrest?
De Hoge Raad is de hoogste rechter in belastingzaken. Op 24 december 2021 deed hij uitspraak in een proefzaak over box 3 in 2017 en 2018. Die uitspraak, vlak voor Kerst, heet sindsdien het Kerstarrest.
Box 3 keek toen niet naar wat je echt bezat. De wet ging uit van een vaste verdeling: een deel spaargeld, een deel beleggingen, elk met een vast rendement. In de zaak had een echtpaar ongeveer € 1 miljoen, voor zo'n 80% op spaarrekeningen met weinig rente. De wet deed alsof maar 21% spaargeld was. Zo betaalden ze belasting over veel meer rendement dan ze kregen.
Volgens de Hoge Raad botst dat met het recht op eigendom en het verbod op discriminatie uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Wie niet risicovol belegt, draagt naar verhouding een zware last. En wie pech heeft met beleggen, wordt relatief zwaar belast. De belastingbetaler in deze zaak kreeg rechtsherstel: over 2017 en 2018 betaalde hij alleen belasting over zijn echte rendement.
Welke uitspraken en wetten volgden daarna?
Na het Kerstarrest paste de wetgever box 3 in stappen aan. De Hoge Raad toetste steeds of dat genoeg was. Dit zijn de momenten die voor jou tellen.
| Datum | Wat er gebeurde |
|---|---|
| 24 december 2021 | Kerstarrest: box 3 vanaf 2017 is in strijd met het EVRM als het veronderstelde rendement hoger is dan je echte rendement. |
| 20 mei 2022 | Hoge Raad: wie niet meedeed aan het massaal bezwaar en een aanslag over 2017 of 2018 had die al vaststond, krijgt geen herstel. |
| 28 december 2022 | De Wet rechtsherstel box 3 gaat in, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2017. Een nieuwe som over 2017-2022 met je echte verdeling over banktegoeden, overige bezittingen en schulden, als dat lager uitkomt. Voor 2017-2020 alleen als je aanslag op 24 december 2021 nog niet vaststond. |
| 1 januari 2023 | De Overbruggingswet box 3 gaat in. Vanaf 2023 rekent box 3 op dezelfde manier. |
| 6 juni 2024 | Hoge Raad: ook die twee wetten zijn in strijd met het EVRM als het veronderstelde rendement hoger is dan je echte rendement. Hij legt vast wat als echt rendement telt. |
| 19 juli 2025 | De Wet tegenbewijsregeling box 3 gaat in. Die regelt hoe je je echte rendement aantoont, ook voor de jaren vanaf 2017. |
| 25 juni 2026 | Hoge Raad: wie over 2017-2020 niet op tijd bezwaar maakte en een aanslag had die vóór 24 december 2021 vaststond, krijgt geen vermindering. |
| 17 juli 2026 | De Belastingdienst neemt die uitspraak over voor iedereen in de procedure Massaal bezwaar plus. |
In de wet heet het veronderstelde rendement het forfaitaire rendement, of kort het forfait. De Belastingdienst spreekt van fictief rendement. Het gaat steeds om hetzelfde: een vast percentage, los van wat je echt verdiende.
Wat telt volgens de Hoge Raad als je echte rendement?
Op 6 juni 2024 gaf de Hoge Raad regels voor die som. De Wet tegenbewijsregeling box 3 werkt ze verder uit. Dit zijn de hoofdpunten:
- Je telt rente, dividend en huur op, plus de waardeverandering van je bezittingen. Koerswinst die je niet verkocht, telt ook mee.
- Kosten trek je in de regel niet af. Rente op een schuld in box 3 wel.
- Je kijkt naar je hele vermogen in box 3, dus ook naar je spaargeld.
- Een heffingsvrij vermogen is er bij je echte rendement niet.
- Met inflatie en met verlies uit een ander jaar wordt geen rekening gehouden.
- Jij moet aantonen dat je echte rendement lager was.
Hoe je die som maakt, met rekenvoorbeelden, lees je in Tegenbewijs indienen: wanneer loont het?
Wat betekent dit per belastingjaar?
| Belastingjaar | Wie mag tegenbewijs leveren? | Hoe? |
|---|---|---|
| 2017-2020 | Alleen wie op tijd bezwaar maakte of op tijd om vermindering vroeg | Met het formulier Opgaaf werkelijk rendement, alleen als je daarover een brief kreeg |
| 2021-2022 | Iedereen met box 3-inkomen | Met het formulier Opgaaf werkelijk rendement in Mijn Belastingdienst, ook zonder brief |
| 2023-2024 | Iedereen met box 3-inkomen | Met het formulier Opgaaf werkelijk rendement in Mijn Belastingdienst, ook zonder brief |
| 2025 | Iedereen met box 3-inkomen | In je aangifte inkomstenbelasting over 2025 |
| 2026 | Iedereen met box 3-inkomen | In je aangifte inkomstenbelasting over 2026, die je in 2027 doet |
2017-2020. De Belastingdienst heeft over deze jaren alle brieven verstuurd. Kreeg je over een jaar geen brief, dan mag je je echte rendement over dat jaar niet doorgeven. Het formulier voor 2017, 2018 en 2019 vul je met DigiD in op de site van de Belastingdienst. Dat voor 2020 staat in Mijn Belastingdienst.
2021-2022. De Wet rechtsherstel box 3 rekent over deze jaren al met je echte verdeling. Voor spaargeld was het percentage in 2021 0,01%. Daarnaast mag je tegenbewijs leveren. Staat je aanslag vast en is de termijn voor bezwaar voorbij, dan kan dat volgens de Belastingdienst tot 5 jaar na het belastingjaar. Het formulier over 2021 moet uiterlijk op 31 december 2026 binnen zijn.
2025 en 2026. Ligt je vermogen boven het heffingsvrij vermogen, dan vraagt de aangifte over 2025 zelf of je je echte rendement wilt doorgeven. De Belastingdienst rekent dan op beide manieren en neemt de uitkomst die voor jou het gunstigst is. Over 2026 rekent box 3 met 1,28% voor spaargeld (voorlopig) en 6,00% voor beleggingen. Of tegenbewijs over 2026 voor jou iets oplevert, zie je in de rekentool tegenbewijs.
Hoe je het formulier invult en welke gegevens je nodig hebt, lees je in ons artikel over de Opgaaf werkelijk rendement.
Moet je bezwaar maken om geld terug te krijgen?
Voor 2021 en later niet, zegt de Belastingdienst. Je mag je echte rendement gewoon doorgeven en hoeft niet op een brief te wachten. Kreeg je een definitieve aanslag voordat je formulier verwerkt was? Dan hoef je voor box 3 geen bezwaar te maken. Betaal die aanslag wel op tijd. Blijkt later dat je te veel betaalde, dan krijg je een verminderingsbeschikking: een nieuwe beslissing met een lager bedrag.
Bezwaar is wel de weg als je het formulier niet op tijd instuurde. Je krijgt dan een aanslag met het veronderstelde rendement. Maak je binnen 6 weken na de datum van die aanslag bezwaar, dan kun je het formulier daarna alsnog invullen. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over bezwaar maken tegen box 3.
Voor 2017-2020 telt alleen het bezwaar van toen. Wie toen geen of te laat bezwaar maakte, mag het formulier over die jaren niet invullen.
Wie krijgt geen geld terug?
Dat zijn in de eerste plaats de niet-bezwaarmakers over 2017-2020. De Belastingdienst verlaagt een aanslag die al vaststond niet, als de fout pas blijkt uit rechtspraak van daarna. Zo staat het in artikel 45aa van de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 2001. De staatssecretaris kan daarvan afwijken, maar deed dat niet. Op 20 mei 2022 besliste de Hoge Raad dat het Kerstarrest zulke nieuwe rechtspraak is. Op 25 juni 2026 zag hij geen reden om daarvan terug te komen. Wie geen bezwaar maakte, zit volgens de Hoge Raad niet in dezelfde positie als wie dat wel deed. Van discriminatie is dus geen sprake.
Ook in deze gevallen levert tegenbewijs meestal niets op:
- Je had alleen spaargeld. Volgens de Belastingdienst is de kans dan heel klein dat je geld terugkrijgt. Het percentage voor spaargeld ligt sinds de Wet rechtsherstel box 3 dicht bij de echte rente.
- Je beleggingen stegen meer dan het forfait. Dan is je echte rendement hoger. Je gaat door het formulier nooit meer betalen dan eerder berekend.
- Je bent te laat. Zijn er 5 jaar verstreken sinds het einde van het belastingjaar, dan verlaagt de Belastingdienst een aanslag die vaststaat niet meer.
In welke jaren is de kans op geld terug groter?
Dat hangt af van wat je bezat. De Belastingdienst geeft als hulpmiddel deze tabel: het forfait voor beleggingen naast het gemiddelde rendement op aandelen.
| Jaar | Forfait beleggingen | Gemiddeld rendement aandelen |
|---|---|---|
| 2017 | 5,39% | 13,72% |
| 2018 | 5,38% | -10,02% |
| 2019 | 5,59% | 24,57% |
| 2020 | 5,28% | -1,71% |
| 2021 | 5,69% | 23,32% |
| 2022 | 5,53% | -7,97% |
| 2023 | 6,17% | 15,04% |
| 2024 | 6,04% | 8,43% |
In 2018, 2020 en 2022 was het gemiddelde rendement op aandelen negatief. Over 2018 en 2020 kan alleen wie op tijd bezwaar maakte nog iets doen. Over 2022 mag iedereen tegenbewijs leveren. Had je in 2022 vooral aandelen, dan is de kans groter dat je echte rendement onder het forfait lag. Een gemiddelde zegt wel niets over je eigen beleggingen.
Wanneer krijg je bericht?
Volgens de Belastingdienst kunnen er zo'n 10 miljoen formulieren binnenkomen. De eerste berichten over 2017-2020 komen in de loop van 2026. Over 2021-2024 gaan de eerste berichten vanaf juni 2026 de deur uit. Het kan tot in 2030 duren voordat je iets hoort. Met de behandeling van de eerste bezwaren begon de Belastingdienst op 13 oktober 2025.
Wat verandert er vanaf 2028?
PlanTot er een nieuwe wet is, rekent de Belastingdienst met het veronderstelde rendement en mag je tegenbewijs leveren. Die nieuwe wet komt volgens de Belastingdienst waarschijnlijk per 1 januari 2028. De Tweede Kamer nam de Wet werkelijk rendement box 3 op 12 februari 2026 aan. De Eerste Kamer wacht eerst af hoe de Tweede Kamer een aanpassing van het kabinet behandelt, een zogeheten novelle. Wat het plan voor jou betekent, lees je in Box 3 vanaf 2028.
Dit artikel is algemene informatie, geen persoonlijk financieel of fiscaal advies. Twijfel je over je eigen jaren, dan kan een belastingadviseur je situatie bekijken.