Ondernemer of zzp'er: wat valt in box 3 en wat niet?

Bijgewerkt op 25 oktober 2026. Elke wijziging zetten we ook in Wat verandert er.

Ben je ondernemer voor de inkomstenbelasting?

Deze pagina gaat over ondernemers die inkomstenbelasting betalen over hun winst. Dat ben je met een eenmanszaak, zoals veel zzp'ers, of als vennoot in een vof. Of je ondernemer voor de inkomstenbelasting bent, beoordeelt de Belastingdienst onder meer aan je winst en je zelfstandigheid.

Je winst valt in box 1. Wat bij je onderneming hoort, heet ondernemingsvermogen. Volgens hoofdstuk 13 van de Fiscale informatie 2026 valt dat niet in box 3. In de wet is dat artikel 2.14: vermogen dat inkomen in box 1 of box 2 oplevert, telt in box 3 niet mee. Met een bv ligt het anders, zie verderop.

Wat is ondernemingsvermogen en wat privévermogen?

Een bedrijfsmiddel is alles wat je voor je onderneming gebruikt: een machine, een auto, een pand, gereedschap, maar ook geld. Voor de inkomstenbelasting deel je elk bedrijfsmiddel in bij je ondernemingsvermogen of je privévermogen. Dat heet vermogensetikettering. De Belastingdienst onderscheidt:

• verplicht ondernemingsvermogen: je gebruikt het bedrijfsmiddel voor 90% of meer zakelijk;
• verplicht privévermogen: je gebruikt het voor 10% of minder zakelijk;
• keuzevermogen: alles daartussen. Je kiest zelf, binnen redelijke grenzen.

Voor een auto gelden eigen regels. Die is ook verplicht ondernemingsvermogen als je meer zakelijke dan privékilometers rijdt en privé niet meer dan 500 kilometer per jaar. Rijd je voor 90% of meer privé, dan is de auto verplicht privévermogen. In alle andere gevallen kies je. Een keuze kun je in het algemeen herzien tot de aanslag over dat jaar onherroepelijk vaststaat. Daarna alleen nog bij een bijzondere omstandigheid.

Privévermogen is niet altijd box 3. Een auto of inboedel voor eigen gebruik geef je nergens op. Heb je privé een huis waar je zelf woont, met een kamer als werkkamer? Dan hoort volgens de Belastingdienst de hele woning tot je privévermogen. Als eigen woning valt het huis in box 1. Gebruik je een bezitting uit box 3 in je onderneming, zoals een pand dat je privé houdt? Dan mag je de kosten van het zakelijke gebruik van je winst aftrekken, maximaal het bedrag dat in box 3 is belast (Gebruik privébezittingen).

Box 1 of box 3: wat hoort waar?

Wat ondernemers vaak hebben, volgens de regels van de Belastingdienst voor 2026:

Ondernemingsschulden tellen in box 3 niet mee (Wat zijn uw schulden?). Welke schulden wel, lees je in Schulden in box 3.

Valt je zakelijke rekening in box 3?

Nee, zolang je onderneming het geld nodig heeft. Dan is het een bedrijfsmiddel en valt het in box 1. Maar geld dat duurzaam overtollig is, moet je volgens de Belastingdienst overbrengen naar je privévermogen. Dan valt het in box 3. Duurzaam overtollig is geld dat je onderneming niet nodig heeft voor:

• de bedrijfsvoering;
• toekomstige investeringen;
• het opvangen van toekomstige risico's.

Dat geldt ook voor geld waarmee je crypto koopt die je onderneming niet nodig heeft.

Zet je privégeld rond 1 januari tijdelijk op je zakelijke rekening, dan telt het vaak toch mee in box 3. Hoort geld eerst in box 3, staat het hooguit 3 maanden in box 1 en valt 1 januari in die periode? Dan telt het mee. Duurt het 3 tot 6 maanden, dan ook, tenzij je zakelijke redenen aannemelijk maakt. Dat staat in het derde lid van artikel 2.14.

Wat gebeurt er met geld dat je uit je zaak haalt?

Haal je geld of spullen uit je onderneming voor jezelf, dan is dat een privéonttrekking. Je ondernemingsvermogen wordt kleiner. Een privéonttrekking is geen zakelijke kost, dus je mag haar niet van je winst aftrekken. Ook het privégebruik van een auto van de zaak telt als privéonttrekking. Andersom heet het een privéstorting. Die is geen winst.

Het geld is daarna van jou privé. Staat het op 1 januari op je privérekening, dan telt het in box 3 mee als banktegoed: 1,28% in 2026, voorlopig. Beleg je het privé, dan rekent box 3 met 6,00%.

Telt belasting die je nog moet betalen als schuld in box 3?

Nee. Volgens artikel 5.3, derde lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001 tellen schulden uit een belastingwet in box 3 niet mee. Denk aan btw die je nog moet afdragen of inkomstenbelasting over vorig jaar. Zet je geld voor de belasting opzij op een privérekening, dan telt dat geld op 1 januari mee in box 3. De belastingschuld gaat er niet af.

De Belastingdienst noemt in de Fiscale informatie 2026 twee uitzonderingen:

• Je vroeg vóór 1 oktober 2025 een voorlopige aanslag inkomstenbelasting aan om je belasting in 2025 te betalen. De Belastingdienst legde die niet op, of zo laat dat je hem niet vóór 1 januari 2026 kon betalen. Dan mag je de schuld opgeven, tot het bedrag van de voorlopige aanslag. Je betaalt dat bedrag wel binnen de betalingstermijn.
• Erfbelasting die je nog moet betalen. Zie Erfenis en box 3.

Andersom tellen belastingvorderingen ook niet. Een teruggave die je nog krijgt, geef je niet op in box 3. Toeslagen die je nog krijgt wel.

Rekenvoorbeeld 2026: een zzp'er met een zakelijke en een privérekening

Stel: je hebt een eenmanszaak en geen fiscale partner. Op 1 januari 2026 staat er € 30.000 op je zakelijke rekening. Je onderneming heeft dat nodig voor lopende kosten en een investering. Privé heb je € 50.000 spaargeld, waarvan € 15.000 bedoeld is voor je inkomstenbelasting over 2025. Je beleggingsrekening op eigen naam is € 40.000 waard. Dit zijn voorbeeldbedragen.

De € 30.000 op je zakelijke rekening staat niet in de som. De € 15.000 voor de belasting wel, als spaargeld. Net als de Belastingdienst ronden we het voordeel en de belasting naar beneden af op hele euro's. Het percentage voor spaargeld is voorlopig. Zo verandert de belasting:

Met een fiscale partner betaal je in de eerste twee gevallen niets, want jullie hebben samen € 118.714 vrij. In het derde geval is het € 12. Je eigen som maak je in de rekentool box 3. Vul daar alleen je privévermogen in.

Valt je oudedagsreserve in box 3?

Nee. Tot en met 2022 mocht je elk jaar een deel van je winst reserveren voor je oude dag: de fiscale oudedagsreserve (FOR). Sinds 2023 kan dat niet meer. Een opgebouwde FOR mag op de balans van je onderneming blijven staan, maar je mag er niets meer aan toevoegen (Oudedagsreserve).

De FOR hoort dus bij je onderneming en niet bij je bezittingen in box 3. Neemt de reserve af, bijvoorbeeld omdat je er een lijfrente voor koopt, dan wordt je winst in principe hoger. Daar staat tegenover dat je de premie voor die lijfrente privé mag aftrekken. Hoe een lijfrente in box 1 werkt, lees je in Lijfrente en box 3.

Wat als je een bv hebt?

Een bv doet zelf aangifte vennootschapsbelasting. Vermogensetikettering speelt daar niet, want een vennootschap heeft geen privévermogen. Je aandelen in je eigen bv horen bij een aanmerkelijk belang en vallen in box 2. Wat de bv bezit, telt niet in jouw box 3. Meer lees je in Aandelen in box 2 of box 3?

Verhuur of leen je iets aan je bv of aan de onderneming van je fiscale partner? Dan valt dat meestal in box 1, als inkomsten uit beschikbaar gestelde bezittingen, met een vrijstelling van 12% over het resultaat. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld als je in gemeenschap van goederen bent getrouwd.

Verandert dit in 2027 of 2028?

PlanVoor 2027 wil het kabinet het heffingsvrij vermogen verlagen naar € 30.846 per persoon. Vanaf 2028 wil het kabinet in box 3 vermogenswinst belasten, eerst op financiële instrumenten zoals aandelen. Dat staat in de Kamerbrief van 29 september 2026. Over de grens tussen ondernemingsvermogen en privévermogen zegt de brief niets. Beide plannen moeten nog door de Tweede en de Eerste Kamer. Meer lees je in Box 3 in 2027 en Box 3 vanaf 2028.

Dit artikel is algemene informatie, geen persoonlijk financieel of fiscaal advies. Twijfel je of iets bij je onderneming hoort, dan kan een belastingadviseur je situatie bekijken.